data:post.body 2020 ~ SIRI ZA AFYA BORA...
  • Karibu kwenye blog ya SIRI ZA AFYA BORA ujifunze mbinu bora za afya ili uweze kuwa na afya bora.

Recent Posts

UFAHAMU UGONWA WA TEZI DUME NA MATIBABU YAKE.

Tezi dume ni nini?
Huu ni ugonjwa unaotokea baada ya kuvimba kwa tezi inayofahamika kwa jina la prostate gland, tezi hii huanza kuvimba mwanaume anapofikisha miaka arobaini na kuendelea na tafiti zinaonyesha kwamba nusu ya wanaume wa miaka 50 na kuendelea wana tatizo hili.

chanzo cha ugonjwa huu ni nini?
Homoni za kiume; homoni maarufu kwa jina la testosterone ni homoni ambazo humfanya mtu aitwe mwanaume kwanzia kubalehe, uzazi wa mwanaume na muonekano wake.
Tafiti zinaonyesha kwamba homoni hii ni moja ya chanzo kikuu kwani wanaume ambao wana tatizo hili kwani wanaume ambao waliondolewa korodani walionyesha kutougua ugonjwa huu.
chakula; Tafiti zinaonyesha kuna mahusiano kati ya aina vya chakula na ugonjwa huu, watu wanaoishi mjini na kula nyama kwa wingi huathirika zaidi kuliko wale ambao wanakula vyakula vya ambavyo vina protini kidogo maeneo ya vijijini.
umri; kuna misuli ambayo inazuguka tezi dume muda wote, umri unavyozidi kwenda basi misuli ile inazidi kuchoka na kuipa nafasi tezi hiyo kuvimba.

dalili za ugonjwa huu.
  • kukojoa mara kwa mara
  • kuamka usiku kukojoa mara kwa mara
  • kushindwa kuzia mkojo ukibana
  • kujikojolea usiku
  • maumivu wakati wa kukojoa 
jinsi ya kugundua tatizo hili
 Tatizo hili linaweza kugunduliwa kwa historia ya mgonjwa, ukaguzi wa kitaalamu au physical examination na kuchukua baadhi ya vipimo.
kipimo cha utrasound huweza kugundua tatizo husika kupima ni kiasi gani tezi hiyo imeongezeka kwa ukubwa.
 Vipimo vingine huchukuliwa kuangalia magonjwa ambayo yameambatana, yanafanana au yameletwa na ugonjwa huu mfano ni kipimo cha sukari, kipimo cha uwezo wa figo kufanya kazi na kipimo cha satatani ya tezi dume kitaalamu kama PSA.

 matibabu; 
matibabu ya tezi dume yamegawanyika katika sehemu kuu mbili, kuna matibabu ya dawa na matibabu ya upasuaji.
mgonjwa kwa mara ya kwanza utatibiwa na dawa kama finastreride, doxazosin, terazosin na kadhalika na pia atawekewa mpira wa kuondoa mkojo kama atashindwa kukojoa vizuri.
Lakini kama matibabu haya yasipofanya kazi nzuri basi mgonjwa huyu atafanyiwa upasuaji wa kuondoa tezi hiyo.

Aina hizi za upasuaji zimegawanyika katika sehemu mbalimbali kutokana na teknolojia inayotumika sehemu husika.
Madhara ya upasuaji ni kama kutokwa damu nyingi, kushindwa kutoa mbegu, kuishiwa nguvu za kiume na kuumia kwa njia ya mkojo.


                                                     STAY ALIVE

                              DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                             0653095635/0769846183


ZIJUE SABABU ZINAZOWEZA KUSABABISHA VIPIMO VIONYESHE UNA UKIMWI WAKATI HAUNA.(FALSE POSITIVE)

Japokua uwezo wa vipimo vya ukimwi kugundua ukimwi ni mkubwa sana, lakini uwezo huo sio 100%,  vipimo vya ukimwi wakati mwingine huweza kuonyesha kwamba mtu ana ukimwi wakati hana.
Kipindi ambacho kitatumika kujaribu kuthibitisha ni kweli kama mtu huyo sio mgonjwa kunaweza kumuacha katika hali mbaya sana ya kisaikolojia muhusika ambaye tayari anahisi ameambukizwa na hata kuvunja mahusiano.
                                                       
Kulingana na muongozo wa shirika la afya duniani(WHO), mgonjwa hatakiwi kupewa majibu ya kua ameathirika na ukimwi mpaka apimwe na vipimo vya aina tofauti ambavyo vinahakikisha kweli ana maambukizi ya ukimwi.
shirika la doctor without borders(MSF) lilifanya utafiti  na kugundua kwamba vipimo havifanani nguvu hivyo kuleta makosa katika utoaji wa majibu na msisitizo mkubwa ukiwa katika watu ambao wanapewa majibu kwamba wameathirika wakati hawajaathirika.
ushahidi wa hili ni upi?
Data za shirika hilo la msf zinasema kwamba damu ilikusanywa kutoka kwa wagonjwa 2785 wa ukimwi ambao walikua wanahudhuria katika kliniki  mbalimbali za nchini kenya, uganda, congo, guinea na cameroon.
damu hiyo ilihifadhiwa vizuri na kutumwa ubeligiji kwa ajili ya vipimo vya ukimwi ili kuweza kuhakiki kama kweli wale watu ni wagonjwa wa ukimwi.
kati ya watu 2785 ambao damu zao zilichukuliwa, watu 140 walikua hawana ukimwi.
kwa maana nyingine hawa watu 140 wamekua wakimeza dawa za ukimwi kwa muda wote huo kimakosa.
Baada ya kupewa majibu mapya wengine walifurahi, wengine walisikitika kwani walikiua tayari kwenye mahusiano na waathirika wenzao na wengine walikua wameachwa na wake au wame zao sababu ya majibu hayo yenye utata.
sababu za majibu hayo kuja tofauti ni kama ifuatavyo....
magonjwa mengine; vipimo vya ukimwi kitaalamu kama antibody test havipimi virusi moja kwa moja bali hupima antibodies ambayo ni aina fulani ya protini inayotengenezwa kujaribu kupambana na virusi vya ukimwi wakati mtu ameathirika.
Bahati mbaya kwa baadhi ya watu protini hiyo huweza kuonekana kwenye magonjwa mengine kama kichocho, ugonjwa trypanasoma, lupus na aina fulani ya mafua yasababishwao na virusi.kitaalamu tunaita cross reactivity.
mpimaji kutokua na uzoefu; wakati mwingine mtu anaweza kujipima tu nyumbani na kuyapokea yale majibu kabla ya kwenda kupima kwenye vipimo zaidi kuhakikisha, vipimo vingi ambavyo watu wanatumia kujipima nyumbani haviruhusiwi kuthibitisha maambukizi ya ukimwi mpaka mgonjwa apimwe na vipimo vingine kuthibitisha hilo. lakini pia wakati mwingine mtoa huduma anaweza asiwe mzoefu sana kutoa majibu sahihi hasa kama kuna mstari unakuja unafifia.
Kawaida majibu ya ukimwi yanatakiwa yasomwe ndani ya dakika 15 mpaka tu baada ya hapo majibu hayo sio halali tena.
Sasa mtu anaweza kupima nyumbani akaonekana hana akaamua kuhifadhi kipimo, baadae jioni mstari wa pili unaonekana anaanza kuchanganyikiwa.
vipimo vilivopita muda wake wa matumizi; Vipimo hivi hupoteza ubora waka mara tu muda wake wa matumizi unapoisha, hivyo majibu yanayotoka baada ya hapo sio ya kuyaamini hata kidogo kwani hayana uhakika wa kutosha.
Mwisho; majibu ya aina hii ni changamoo sana hasa sehemu ambazo zina uhaba wa vifaa vya kupimia, lakini kwa sehemu ambazo wana mashine za kupima wingi wa virusi baada ya mgonjwa huhisiwa ameathirika, majibu yanaweza kutiliwa mashaka na kuhakikishwa tena na vipimo vikubwa kama PCR.

                                                                STAY ALIVE

                                       DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                                    0653095635/0769846183

HAYA NDIO MAGONJWA SABA YA ZINAA YANAYOWEZA KUAMBUKIZWA KWA KULAMBA SEHEMU ZA SIRI.

85% ya vijana umri wa miaka 18 mpaka 44 hushiriki aina ya ngono inayohusisha kulamba sehemu za siri au oral sex.

wengi hudhani kulamba sehemu hizo bila kushiriki tendo la ndoa huweza kuzuia magonjwa ya zinaa kitu ambacho hakina ukweli.
kwa kifupi ni kwamba;
  • unaweza kuambukizwa magonjwa ya zinaa mdomoni kwako au kooni kwako kwa kulamba uume, uke au maumbile ya nyuma wa mgonjwa wa zinaa.
  • unaweza kuambukizwa magonjwa ya zinaa kwa kulambwa sehemu zako za siri na mtu mwenye maambukizi ya magonjwa ya zinaa mdomoni kwake au kooni.
  • unaweza kupata maambukizi ya magonjwa ya zinaa sehemu mbili kwa mpigo yaani mdomoni na sehemu za siri.
  • magonjwa ya zinaa yanayoambukizwa kwa njia ya mdomo yanaweza kusambaa mwili mzima kama yanavyosambaa haya ya kawaida.
  • kulamba sehemu za siri kama mkundu kunaweza kukusababishia magonjwa mengine kama ya ini na minyoo mfano hepatitis A na minyoo ya amiba.
  • ugonjwa wa zinaa unaweza kuambukizwa kutoka kwa mtu ambaye hana dalili hata moja sababu magonjwa mengi za zinaa hayana dalili kabisa.
  • kunyonya sehemu za siri kunaweza kuhamisha virusi fulani ambavyo hukaa sehemu za siri na kukusababishia saratani ya koo.

magonjwa yafuatayo ya zinaa huweza kuambukizwa kwa njia ya kulamba sehemu za siri au oral sex.
ugonjwa wa ukimwi; japokua hatari ya maambukizi ya ukimwi ni ndogo kwa aina hii ya ngono lakini uwezekano upo hasa kwa watu wanaotokwa na damu kwenye fidhi, wenye vidonda mdomoni au sehemu za siri, au watu wenye magonjwa ya zinaa, kwni maji maji yanayotoka sehemu za siri za mwanamke na sehemu za siri za mwanaume yanakua na virusi vingi sana vya ukimwi.

kisonono; huu ni ugonjwa unaosabbishwa na aina ya bacteria kwa jina la naisseria gonorhea, ni ugonjwa wa zinaa uliokua ukiambukizwa kwa ngono ya kawaida tu lakini tangu kuanza kutumika kwa mdomo pia ugonjwa huu unaweza kukutwa mdomoni na moja ya madhara makubwa ya ugonjwa huu ni ugumba kwa wanawake.
kaswende; huu ni ugonjwa ambao huanza na kidonda kisichokua na maumivu sehemu iliyoathirika...inaweza kua mdomoni, au sehemu za siri baadae hufuatwa na upele mwili mzima, na hata ganzi hatua za mwishoni.
ugonjwa huu hushambulia mishipa ya fahamu hivyo huweza kufika mpaka kwenye ubongo na kuleta ukichaa.
herpes; huu ni ugonjwa unaosababishwa na aina fulani ya virusi kwa jina la herpes simplex type 2, virusi hushambulia sehemu za siri za binadamu lakini vikilambwa huenda kukaa mdomoni, ugonjwa huu huweza kuambatana na virusi vya HPV ambavyo huleta saratani ya koo.

warts; hii na aina fulani ya uvimbe inayotokea sehemu za siri na huweza kuvuja damu sana kama ikijeruhuhiwa, ugonjwa huu hutibiwa kwa kuchomwa na aina fulani ya dawa au upasuaji kuuondoa sehemu husika.
Hepatitis; Huu ni mchnganyiko wa magonjwa ya ini ambayo huambukizwa kwa njia mbalimbali ikiwemo kugusa majimaji au damu ya mgonjwa, kula uchafu na kadhalika.
Ni moja a magonjwa hatari sana ambayo huleta saratani ya ini ambayo kimsingi haitibiki.

chylamydia; huu ni ugonjwa wa zinaa ambao unaweza kuambukizwa kwa njia ya tendo la ndoa la kawaida au lulamba sehemu za siri.
huweza kuvamia mlango wa kizazi, kizazi chenyewe na mirija ya uzazi.

Mwisho; kulamba sehemu za siri sio mbadala wa kukimbia magonjwa ya zinaa, kama unaitaka huduma hii basi ni vizuri uwe na mpenzi mmoja ambaye ni muaminifu lakini kama una mahusiano mengi basi ni bora uwe mvaaji mzuri wa kondomu na usikubali kulamba wala kulambwa.
baadhi ya magonjwa ya zinaa hayana dalili kabisa na utakuja kujua siku unatafuta mtoto humpati.

                                                                     STAY ALIVE

                                                DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                                               0653095635/0769846183

JINSI UNAVYOWEZA KUPUNGUA UZITO KIRAHISI KIPINDI HIKI CHA CORONA.

Kipindi hichi ambacho watu wengi wanakaa nyumbani ni kipindi muhimu sana cha kubadlisha maisha yako ya kimwili na kiakili kama ukiamua kufanya hivyo kutoka moyoni.
kuna sababu nyingi ambazo zimekua zikiwazuia watu kupungua uzito kama kukosa muda wa mazoezi sababu ya kazi, kushindwa kufanya diet sababu ya kula nje ya nyumbani muda mwingi, kukosa nidhamu ya kula sababu ya presha ya marafiki kwenda kunywa pombe na kula vyakula mahotelini na bar siku za mwisho wa wiki ambapo kwa kiasi kikubwa imekua ikirudisha nyuma juhudi zao za kupungua.
Lakini kwa kipindi hiki ambacho muda mwingi unautumia nyumbani basi kuna mabadiliko makubwa ya kimuonekano unaweza kufanya afya yako iwe bora zaidi.
kuna mambo matatu ya msingi unaweza kufanya sasa hivi kama ifuatavyo.
chakula; punguza ulaji wa mazoea na uanze kula kama mtu anayetaka kupungua uzito kweli, kuna diet za aina nyingi sana kikubwa chukua moja ambayo unaiweza na uende nayo taratibu mpaka utakapopata matokeo.
Na kwasababu uko nyumbani sasa hivi basi unaweza kupika diet yeyote unayotaka, kama huna diet chukua hii http://www.sirizaafyabora.info/2018/01/ufahamu-mpangilio-bora-wa-chakula.html usitamani wanachokula wenzako ambao ni wembamba, wewe ndio unajua unataka nini hivo fuata malengo yako.
mazoezi; sasa hivi una muda mwingi sana wa mazoezi kiasi kwamba unaweza ukafanya asubuhi na jioni kwa masaa mengi kwasababu huna pakwenda, hata ukichoka sana kesho utalala mpaka usingizi uishe.
Tafuta kampani ya mazoezi hapo hapo nyumbani ili kupata motisha, unaweza kuruka kamba au kukimbia na yote ni sawa.
kipindi hiki sio salama sana kwenda gym hivyo fanya mazoezi nyumbani.

.weka malengo rasmi ya kupungua uzito; watu wengi wanaotaka kupungua uzito hawana malengo, mara nyingi wanaamka na kiu kubwa ya kupungua kisha kiu hiyo inaisha baada ya wiki moja.
kwa diet ya kawaida kabisa ambayo haina stress sana unaweza kupungua kilo mbili kwa mwezi, kwa maneno rahisi ni kwamba ukikomaa upungue kilo mbili kila mwezi basi utapungua kilo 24 kwa mwaka hivyo hata kama una uzito kiasi gani baada ya muda utaisha tu. kwa mtu wenye kitambi tu ila sio mnene anahitaji miezi mitatu tu kukimaliza.

weka malengo ya siku, wiki,mwezi na mwaka kisha yafuate na mabadiliko utayaona, kumbuka huwezi kubadilisha chochote kwenye maisha yako kwa kuishi kwa mazoea lazima ubadilishe kitu ili upate kitu.

                                                                STAY ALIVE

                                   DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO.(MD)
                                                     0653095635/0769846183

NAMNA 4 YA KUFADIKA NA KARANTINI.



David Duncan Kipeta


Dunia imevamiwa na adui ambaye kwa kiasi kikubwa sisi kama wakazi wa dunia yetu hatukuwa tumejiandaa kubabiliana naye. Ametumavia na kutupiga na kisha kutusambaratisha kila mtu na kwake, watu wamejifungia na hawathubutu kutoka nje huku baadhi ya mataifa watu wanaendelea na shughuli zao za kiuchumi za kila siku lakini wakiwa na hofu na wenye tahadhari kubwa wakiogopa kukutana na huyu adui mkubwa na mbaya mwenye kusababisha watu kupata homa kali, mafua makali, vichwa kuuma na mbaya zaidi wanapata homa kali sana ya mapafu yenye kusababisha mfumo wa upumuaji kuwa wa shida. Hali inakuwa mbaya sana kwa ndugu zetu wenye magonjwa ya muda mrefu na yenye kuathiri sana mfumo wa kinga wa mwili. Magonjwa kama kisukari, kifua kikuu, shinikizo la damu, virusi vya ukimwi/Ukimwi yanaongeza hatari ya madhara yatokanayo na adui yetu huyu. Huyu adui anaitwa CORONA VIRUS INFECTION DISEASE OF 2019 (COVID19).


COVID19 ni ugonjwa unaosababishwa na maambukizi ya virusi vya corona ambayo huambukizwa haswa kwa kushika au kugusa majimaji yanayotoka kwa mtu mwenye maambukizi hayo. Ugonjwa huu ulianzia na kugunduliwa huko nchini China katika mji wa Wuhan mwishoni mwa mwaka 2019 na ulianza kushamili kuanzia mwezi wa Disemba mwaka huo. Ugonjwa huu uligunduliwa na Daktari Lee Chen ambaye alifarika hapo baadaye kwa maambukizi ya COVID19. Njia zinazosababisha kuenea kwa ugonjwa huu ni kuvuta hewa yenye viini vya virusi vya corona, kushikana mikono, kugusa nguo za muathirika wa virusi vya corona, kushika vitu vilivyoshikwa na mtu mwenye virusi vya corona.

NAMNA YA KUJIKINGA NA COVID19
Nchi nyingi zimeweka namna ya kupunguza maambukizi ya ugonjwa huu kwa kuzuia mikusanyiko ya wananchi, kusisitiza kanuni bora za afya hasa kwa kunawa mikono na sabuni au vitakasa mikono(hand sanitizer), kuvaa barakoa (face masks) na zuio la kuchangamana (social distancing). Lakini jambo kubwa na muhimu linalofanywa kwa watu wanaohisiwa kuwa na maambukizi ni kuzuiwa kuchangamana na watu wasiohisiwa kuwa kuwa na maambukizi. Njia hii inatambulika kama karantini.

Karantini ni kitendo cha kuzuia au kujizuia kutokuchagamana na watu wengine ikiwa mtu fulani amehisiwa au anahisi kwamba amepata maambukizi ya magonjwa ya kuambukiza ikiwa tiba au chanjo ya ugonjwa huo haijapatikana. Wikipedia kamusi inaeleza kuwa “karantini inamaanisha kuzuia miendo ya watu ambao wanaweza kuathiriwa na ugonjwa wa kuambukiza ilhali ugonjwa kwao haukuweza kuthibitishwa bado… karantini hutumiwa pia kama mgonjwa anazuiliwa kukutana na watu wengine ili kuzuia uenezaji wa ugonjwa hatari. Karantini inaweza kutumika kwa wanadamu, lakini pia kwa wanyama wa aina mbalimbali, na wote kama sehemu ya udhibiti wa mpakani na ndani ya nchi”.
Ingawa karantini hufanana zaidi na kutengwa, maneno haya mawili yanamaana tofauti. Kutengwa ni kitendo cha kumuweka mtu aliyethibitika kuwa na maambukizi ya ugonjwa wa kuambukiza mbali na watu wengine ili kuzuia maambukizi yasienee.
 Kikawaida karantini huwekwa kwa muda wa siku arobaini
(40) Japokuwa inaweza kuwa muda wa siku kadhaa kuanzia saba (7) na kuendelea.


NAMNA YA KUFAIDIKA NA KARANTINI
 Katazo la kutembea na kuchanganyika na watu lina faida sana kwa nchi ili kuzuia kuenea kwa maambukizi na hivyo kufanya mamlaka za afya kuwa na mzigo mdogo katika kushughulikia watu wachache wenye maambukizi na wenye dalili za maambukizi. Karantini husaidia katika kufuatilia mienendo ya watu na kufuatilia visa vya maambukizi kwa urahisi na umakini mkubwa. Hii husaidia pia katika kupunguza matumizi ya vifaa tiba ambavyo vingetumika kwa watu wengi ambao wangeambukizwa.
 Pamoja na faida zote hizo kwa nchi au jamii fulani pia mtu mmoja mmpoja anaweza kufaidika sana kwa uwepo wa karantini. Faida hizo zaweza kuwa za kiafya, kiuchumi, kimahusiano au kijamii. Katika makala hii tutangalia namna unavyoweza kufaidika na karantini.

Sura ya Kwanza

AFYA

Karantini inaweza kuwa na faida sana kwa mtu binafsi ikiwa ataliangalia jambo hili kama nafasi ya pekee ya kujenga afya njema ya mwili wake. Kabla ya karantini watu wengi hawajali afya zao kama inavyotakiwa kwani watu hawalali kwa muda wa kutosha, kula vizuri na kwa kutulia, kupata muda mwingi wa kujisomea na hata kufanya mazoezi na kadharika lakini wakati wa karantini unaweza kumsaidia mtu kujenga afya bora ya mwili wake ikiwa ataliangalia jambo hili katika mtazamo chanya. Afya bora wakati huu wa karantini inaweza kujengwa kwa kuzingatia mambo yafuatayo:

Kupata muda wa kutosha wa kupumzika.
Kitabibu mtu mzima anatakiwa kupata muda usiopungua masaa nane (8) ili kupumzika. Muda huu unatakiwa kutumiwa hasa kwa kulala. Watu wengi wanakosa muda wa kutosha ili mkulala wakati wa usiku. Kulala masaa nane wakati wa usiku ni muhimu sana ili kujenga afya bora ya akili,mfumo wa uzazi, mfumo wa kinga, mfumo wa utoaji taka mwili na hata mmeng’enyo bora wa chakula.
 Kukosa muda wa kutosha wa kulala husababisha kutengenezwa kwa kemikali kama cortisol ambayo huharibu sana afya ya akili na hata viungo vingi vya mwili ikiwemo moyo, maini, figo na hata viungo vya uzazi kutokana na uwingi wa kemikali hii katika damu. Ubongo huanza kukosa kupumzika na hivyo huweza pia kumfanya mtu akose usingizi na baada ya muda mrefu mtu anaweza kupata magonjwa ya akili ikiwemo hasira za karibu zisizo na sababu, kiharusi, msongo wa mawazo na hata sonona.

Mfumo wa kinga huathiriwa sana ukosefu wa usingizi kwa sababu ya uwepo mkubwa wa kemikali ya cortisol ambayo huathiri na hta kuua seli lindaji (white blood cells) zinatotumika kulinda mwili dhidi ya magonjwa. Hivyo ili kuwa na mfumo wa kinga ulio boira na imara ni muhimu sasna kupata muda mwingi wa kulala.
Kukosa muda wa kulala wa kutosha huathiri sana mfumo wa uzazi. Na hii ni moja kati ya sababu kubwa sana za upungufu wa nguvu za kiume, kukosa hamu ya tendo la ndoa kwa wanawake na wanaume na hata kukosa kufurahia tendo la ndoa. Tafiti mbali mbali zimefanyika na kuonyesha kwamba ukosefu wa usingizi hupunguza uzalishaji wa homoni ya kiume iitwayo testosterone ambayo ndio hufanya kazi ya kuongeza msukumo au hamu ya kufanya tendo la ndoa. Homoni hii ipo kwa uwingi sana kwa wanaume na kwa kiwango kidogo kwa wanawake. Homoni hii pia hujulikana sana kama sexual driver yaani kiamshi au kisukumo cha kufanya tendo la ndoa. Hivyo ukitaka kuwa na afya njema ya mfumo wa uzazi na kufanya vizuri na kufurahia tendo la ndoa, usingizi ni muhimu sana. Kipindi hiki cha karantini ni kipindi cha wewe kuirudisha na kujenga heshima katika kitanda chako na mwezi wako lakini tu itafanyika hivyo ukipata muda mwingi wa kupumzika kila siku.
Hizo pamoja na athari zingine kama mmeng’enyo mbaya wa chakula, kuharibika kwa mfumo wa utoaji takamwili ambao huathiri sana figo na maini zinasababishwa kukosa muda wa kutosha wa kulala hivyo katika kipindi hiki cha karantini ni muhimu sana kupata muda wa kutosha kupumzika kwa kulala usingizi si chini ya masaa nane (8) kwa mtu mzima na mtoto kuanzia masaa kumi (10). Usingizi ni Afya.

Kula Vizuri
 Chakula ni afya. Ili kuwa na afya bora ni muhimu kuzifuata kanuni za afya ikiwepo kula chakula bora. Kabla ya karantini watu wengi hula vyakula visivyo vizuri na visivyo na virutubisho vya kutosha ili kujenga afya bora. Vyakula maarufum kama fast foods au junk food mfano wa chips zinazouzwa, vinapoliwa mara kwa mara na kwa muda mrefu hudhoofisha afya kwa kuzorotesha mifumo mbali ya mwili wa binadamu. Vyakula vya kujenga mwili, vyakula vya kulinda mwili na vya kuupa mwili nguvu hutakiwa kutumiwa kwa uwingi kwa kipindi hiki cha karantini.
 Vyakula vya kujenga mwili kama maziwa, mayai, samaki, nyama, maharage na mboga za majani pamoja na vile vya kulinda mwili kama maini, samaki, mboga za majani, matunda ni muhimu na vinahitajika kwa kiwango kikubwa sana kwa kipindi hiki cha karantini bila kusahau vyakula vya kuupa mwili nguvu ili kuendelea na shughuli nyine muhimu za nyumbani.

Kufanya Mazoezi
Katika kuhakikisha umuhimu wa mazoezi katika kipindi hiki cha karantini, hivi karibuni Mheshimiwa Raisi wa Jamhuri ya Uganda, Yoweri Kaguta Mseveni alionekana katika picha na mitandao ya kijamii akiwa nyumbani kwake akifanya mazoezi mbalimbali ya viungo ikiwemo push up. Alifanya hivi ili kuhimiza umma kuhusu umuhimu wa mazoezi ya viungo huku wakiendelea kubakia ndani katika makazi yao na si kufanyia mazoezi nje kwenye umati wa watu kama gym na hata katika viwanja vya mazoezi au kukimbia nje. Jambo hili la kufanya mazoezi nje au mbali na makazi huweza kuongea hatari ya kupata maambukizi ya vizuri vya COVID19. Uwepo wa katazo la kutoka nje na kuchangamana na watu kwa sababu ya kuogopa kuenea kwa COVID19 sio sababu na isiwe sababu ya kuacha kufanya mazoezi ya viungo. Unaweza kufanya mazoezi ya kutosha hata katika chumba chako cha kulala. Hivyo naomba nikusihi kuendelea kufanya mazoezi ya viungo kila siku na katika makazi yako. Mwanasaikolojia na mwandishi wa kitabu cha The Barbarians at the PTA anashauri kuwa “Endelea kufanya mazoezi na rafiki zako. Ikiwa unapata uvivu kufanya mazoezi peke yako, unaweza kupanga ratiba na rafiki zako ili kufanya mazoezi kama yoga na mengineyo kwa njia ya video katika muda mmoja”[1]
Kumbuka: Afya yako ni mtaji wako na mtaji huu hujengwa na mkukuzwa kwa kula chakula bora, kulala vizuri na kufanya mazoezi.
 Nakutakia heri katika kuendelea kujenga mtaji wako.


Sura ya Pili

UCHUMI

Kipindi inapotanghazwa karantini ni kipindi ambacho hofu ya kudorora kwa uchumi huwa kubwa sana. Uchumi hudorora kwa kwa watu binafsi, makampuni na hivyo hata kwa taifa. Hofu hii huwa kubwa kutokana na ukweli kwamba watu hupunguza kwenda kazini na wengine huacha kabisa. Kutokana na kutofanyika kwa shughuli za kiuchumi, watu huweza kuwa na hali mbaya kiuchumi hasa wale wasio na ajira za kudumu au waliojiajiri wenyewe. Lakini kwa shghuli zisizohamishika au zinazohitaji uwepo wa mtu husika mahali pa kazi hali yaweza kuwa mbaya zaidi tofauti na zile zinazoweza kuhamishika.

Pamoja na ukweli huu wa mabadiliko ya kiuchumi bado tunaweza kuwa na tumaini la kufanya kazi kama kawaida lakini kwa mfumo mwingine. Natamani uangalie mfano wa Mwandishi wa habari na mchekeshaji wa kipindi cha televisheni cha The Daily Show cha nchini Marekani Ndugu Trevor Noah. Yeye ameendelea na shughuli zake za kutoa habari na kuchekesha huku akisalia katika makazi yake. Muongozaji na mchekeshaji wa kipindi cha The Hellen Show, Hellen amekua akiendelea na kazi zake kama kawaida lakini akiwa katika makazi yake. Lakini pia mmiliki wa kampuni ya Zoom Video Communications inayoongoza kwa utoaji wa huduma ya mikutano kwa njia ya video (Video teleconferencing) ndugu Eric Yuan amekuwa akiendelea kufanya kazi na mikutano yake kwa njia ya video. Njia hii ni njia maarufu ikiwa kuna vizingiti kama hivi ya karantini au kutokana na umbali wa wahusika. Pia kulingana na aina za kazi hasa za kiofisi, watu hufanya kazi zao majumbani katika kompyuta na kuzituma katika ofisi zao. Hivyo kufanya shughuli zao kama kawaida.

Kipindi hiki cha karantini kikitumiwa vizuri kinaweza kuwa cha faida kubwa kwa mtu mmoja mmoja. Kuna mambo mengi ambayo mtu anaweza kuyafanya ambayop yakaleta faida kubwa kwa uchumi binafsi na kwa nchi nzima kwani watu wengi hukaa nyumbani. Mambo haya ni kama yafuatayo:

Kuongeza ujuzi wa kiuchumi
Kipindi hiki cha karantini kinaweza kutumiwa katika kuongeza ujuzi katika fani mbali mabali za maisha kwani watu wengi wanakuwa huru na hawajabanwa na majukumu mengi. Ujuzi huu huweza kuongezwa kwa kusoma vitabu au kutembelea tovuti mbalimbali zenye kufundisha maudhui ya kazi fulani na hata namna bora ya kufanya uwekezaji.

Biashara za mitandaoni na uwekezaji (Online marketing and investments).
Hizi ni aiana za biashara ambazo hufanyika kwa njia ya mtandao na mara zote haihitaji wahusika kukutana kwani mnunuzi huagiza mahitaji yake na kuyalipia kwa njia ya mtandao na kisha mahitaji yake hayo hutumwa kwa njia ya posta au kuletewa hadi katika makazi yake na mtu mwingine ambaye hufanya kazi ya kubeba mizigo.
Uwekezaji wa mitandaoni ni njia nzuri pia kwa kipindi hiki kwani huweza kufanya uchumi wako baada ya kipindi cha karantini ya COVID19 kuwa mzuri. Uwekezaji huu huweza kutumia mitandao kama Expert option

Tahadhari: Ni muhimu kutambua kwamba katika kipindi hiki ni muhimu kuwa na fedha ya akiba ili kuweza kuhudumia mahitaji ya familia. Hivyo tahadhari zote za kiuchumi inabidi zichukuliwe ili kuhakikisha kwamba hupati shida katika kipindi hiki kigumu.

Kutoa elimu au kozi mbalimbali kwa njia ya video au mitandao ya kijamii
Ikiwa una ujuzi au utaalamu juu ya kitu fulani basi usikate tamaa, kipindi hiki cha karantini unaweza kuendelea kutoa elimu kwa kupitia mitandao ya kijamii na hata baadhi ya mada kuwafikia watu wengi zaidi kuliko kipindi kingine chochcote kwani watu wako huru na wana muda wa kutosha kusoma na kujifunza zaidi kwa kupitia mitandao hii ya kijamii.

Kununua Hisa
Baadhi ya makampuni ya biashara yanaendelea kufanya vizuri katika masoko yake kutoka na utengenezaji bora wa bidhaa na huduma zingine zitolewazo. Makampuni haya yanauza hisa na ikiwa una akiba ya kutosha ni muhimu kuwekeza katika kununua hisa ili kuendelea kupata faida ambayo itakusaidia kuinuka kiuchumi baada ya karantini ya COVID19 kuisha.

Kufanya kazi za muda wa kujitegemea (freelancing)
Hizi ni kazi ambazo mtu fulani hufanya kwa muda wake aliojipangia na baada ya kumaliza hupata ujira wake hivyo anaweza kuendelea au akaacha baada ya malipo. Mtu mmoja huweza kujifanya kazi mbalimbali kwa kujipangia muda wake mwenyewe. Njia hii huweza kuingiza kipato kikubwa kwa muda mfupi. Baadhi ya programu tumizi (application) kama Freelancer na zinginezo ni nzuri kwa kazi hizi kwa kipindi kama hiki.



Sura ya Tatu

MAHUSIANO
Mahusianona wengine ni jambo la kwanza kwa kiumbe chochote. Hii ni zawadi kubwa ya Mungu toka kuumbwa kwetu. Mahusiano baina ya watu ni jambo la msingi ambalo linatakiwa kuendelezwa katika kipindi hiki kigumu cha karantini.

Katika kipindi hiki, Mahusiano yanaweza kujengwa na kuwa mahusiano thabiti na imara au yanaweza kuharibika kwa sababu mbalimbali. Mahusiano yanajengwa na ukaribu wa watu katika muda fulani. Watu wengi huwa na mahusiano mazuri kwa sababu wanaonana mara kwa mara na hivyo huwasiliani kwa ukaribu. Lakini katika kipindi hiki, watu hawaonani na hivyo hupunguza mawasiliano na hata mahusiano yao hulegea.

Baadhi ya mahusiona yalijengwa kwa sababu watu wanaonana mara kwa mara na hivyo katika kipindi hiki mahusiano yao yako katika kipimo ili kujua uimara wake. Katika kipindi hiki, watu wengi wanakuwa huru na hawajabanwa na majukumu yao ya kila siku kama katika kipindi kabla ya katazo la mikusanyiko ana kuchangamana hivyo ni kipindi kizuri zaidi cha kujenga mahusiano na wenzi wao, watoto, familia na hata ndugu na marafiki wengine kwani hakuna mtu mwenye majukumu mengi sana yanayowafanya kukosa muda wa kuzungumzia mambo yao ya msingi. Zifuatazo ni namna za kujenga mahusiano na watu wengine katika kipindi hiki;

a)       Matumizi sahihi ya muda na watu tunaowapenda
Kipindi hiki cha karantini, watu wengi hawatokina kwenda shemu za mabali na makazi yao hivyo hupata muda mwingi wa kuzungumza na watu wanaowapenda hasa watu wa familia yao kama wazazi, kaka na dada, wenzi wetu, watoto wetu, ndugu, jamaa na marafiki. Kabla ya katazo la kutembea nje au mbali na makazi yetru, watu wengi walikosa muda wa kuzungumza na watu tunaowapenda hivyo katika kipindi hiki tunamuda wa kutosha ili kuzungumza na kuyajenga mahusiano yetu.
b)        Kuzungumza kwa kupitia vyombo vya mawasiliano kama simu, Kompyuta (tarakirishi)
Katika kipindi hiki cha zuio la mikusanyiko na kutotoka nje, tunaweza kuendelea kujenga, kuimarisha na kuendeleza mawasiliano na watu wetu wa karibu kwa kutumia simu au tarakirishi kutumiana ujumbe wa maandishi (meseji na barua pepe) au hata ujumbe wa sauti na hivyo kuendeleza maisha yetu na mahusiano na watu wengine.

c)        Kuzungumza kwa njia ya video
Katika kipindi hiki tunaweza kuendelea na mahusiano yetu na ndugu, jamaa na hata marafiki kwa kutumia mawasiliano ya video. Mitandao mbalimbali ya kijamii kama Instagram, Skype, Viber, FaceBook, WhatsApp, WeChat, SnapChat, Telegram,MySpace, Tumblr, Twitter, Qzone, zoom  na mingine mingi hutoa huduma ya mawasiliano kwa njia ya video maarufu kama Video Chat au Video Conference.

Njia hizi na nyingine nyingi zinaweza kutumika katika kuimarisha mahusiano na watu tunaowapenda na hata kuanzisha mahusiano mapya na watu wengine ili kubadirishana uzoefu katika shughuli mbalimbali na nyanja mbalimbali za maisha.




Sura ya Nne

ELIMU NA MAARIFA
 Karantini ni kipindi ambacho watu wanapata muda ,mwingi kufanya shughuli zaqo nyingi ambazo walikosa kuzifanya kwa usahihi au hawakuweza kuzifanya kabisa kutokana na kutingwa na majukumu mengine. Hivyo katika kipindi hiki, matumizi mazuri ya muda yanaweza kuwa na manufaa makubwa ikiwa tutaishi kwa malengo yakinifu.
 Katika kipindi hiki ambacho shule, vyuo na maktaba mbalimbali zimefungwa ni kipindi ambacho tunaweza kujifunza maarifa tuliyokuwa tunatamani kuyapat kutokana na kuweli kwamba tuna muda mwingi sana wa kuyafanya hayo. Hiki ni kipindi ambacho tunatakiwa kusoma baadhi ya vitabu tunavyovitamani kuvisoma, kurudia vitu ambavyo hatukuvielewa vizuri tukiwa darasani na tukajifunza zaidi kwa kutulia ili kuvielewa.
Karantini inakupa nafasi kubwa zaidi ya kujifunza vitu mbalimbali ambavyo huweza kuwa msaada kwa maisha yako binafsi na hata kwa jamii inayokuzunguka. Kusoma vitabu, kutazama tamthilia, kujifunza maarifa kama kuchora, kupamba, kuandika, kutengeneza programu tumizi, kuandika vitabu au  makala, kuandaa na kufundisha kozi fulani kwa njia ya mitandao, Kuchonga vitu na vingine vingi tunaweza kujifunza namna ya kuvifanya katika kipindi hiki muhimu. Zifuatazo ni njia za kupata na kutoa elimu aua maaraifa fulani:

a)       Kusoma vitabu, tafiti na makala mbalimbali
Karibu ya asilimia 99.99% ya kila kitu hapa duniani kimeandikwa katika vitabu na makala mbalimbali kwa kutumia tafiti au uelewa wa watu fulani juu ya jambo au kitu fulani. Hivyo ili kujifunza zaidi katika kitu fulani tunachokitamani ni muhimu kusoma vitabu, makala na tafito mbalimbali ili kupata ujuzi stahiki juu ya vitu hivyo.

b)       Kuwauliza watu wenye ujuzi wa kitu fulani
Kipindi hiki cha zuio la makusanyiko na kutembea bila sababu za msingi, kinaweza kutumiwa kujifunza ikiwa tutawauliza watu fulani wenye ujuzi juu ya mambo fulanai tunayotaka kuyajua. Tunaweza kuwauliza kwa kutumia barua pepe, mitandao ya kijamii, vikao vya video, ujumbe mfupi au hata kwa kuwapigia simu na njia ya ujumbe wa sauti.

c)        Kutazama video katika mitandao ya kijamii kama Instagram, FaceBook na YouTube.
 Watu wengi hutoa elimu na wengine hujifunza kwa kutazama video mbalimbali na kupata maarifa wayatakayo kwa kutumia njia hii ya mitandao ya kijamii. Waandaaji wa video hizi hufanya hivyo ili kutoa elimu kwa jamii na hivyo ukihitaji elimu hii unapaswa kutumia vizuri mitandao ya kijamii ili ujifunze mambo mengi mbalimbali.

Njia hizi na nyinginezo nyingi zinawezaa kutumika na hivyo baada ya kipindi cha karantini uinaweza kuwa mtu mwenye mafanikio zaidi kuliko ulivyo leo.

Ninakutakia mapumziko mema na hakikisha unachukua hatua stahiki ili kujilinda na COVID19. Kumbuka; COVID19 inazuilika, jilinde na walinde watu wote wa karibu yako.
Ahsante.




David Duncan Kipeta
Instagram:davidduncankipeta
FaceBook: David Kipeta
+255 659711891(WhatsApp)
+255 753 736983



FAHAMU JINSI UGONJWA WA CORONA UNAVYOUA.(COVID19)

Elimu ya msingi ya ugonjwa wa COVID19 ishatolewa na jinsi gani ugonjwa huu unavyosambazwa na jinsi gani ugonjwa huu unavyoweza kuzuilika kutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mtu mwingine.
Lakini kuna watu bado hawafahamu ni jinsi gani kirusi hiko kinaingia mwilini na kuua mtu ndani ya muda mfupi kiasi hicho wakati virusi vingine kama vya ukimwi huchukua miaka kuua.

Virusi vya corona virus huingia mwilini kupitia mifumo ya hewa yaani pua na mdomo baada ya hapo huanzisha dalili kama za mafua na homa kwa mgonjwa na hii ni hatua ya kwanza ya ugonjwa huu, baadhi ya watu ugonjwa huu huweza kuishia hapa na wakapona lakini kwa watu wengine ugonjwa huu huendelea mpaka kwenye mapafu na kumfanya mgonjwa kushindwa kupumua vizuri.

Hatua hii ikifika basi mwili wa binadamu hujaribu kupambana na virusi hawa kwa kutoa chembechembe nyeupe za damu kama askari wa mwili kupambana na hali hii baadhi ya watu huweza kupona katika hatua hii lakini kwa bahati mbaya mwili unaweza ukapambana na virusi kwa nguvu nyingi kiasi cha kuharibu mapafu yenyewe.

Kipindi hiki hali ya mgonjwa huzidi kua mbaya kwani mapafu hujaa maji na mgonjwa huendelea kupumua kwa shida sana, lakini pia bacteria hupata nafasi ya kushambulia na kufanya hali ya mgonjwa iwe mbaya zaidi.

Wakati huu sasa mgonjwa anahitaji huwekewa mashine za ventilator ambazo kazi yake ni kupuliza hewa ya oxygen kwenye mapafu na kumsaida mgonjwa kuvuta hewa ndani na kutoa hewa nje kwani yeye mwenyewe anakua hana uwezo wa kupumua mweyewe.

Pamoja na matibabu yote hayo, kifo hutokea pale sehemu kubwa ya mapafu yanapokua yameathirika na mgonjwa anakua hawezi tena kupumua hata kwa msaada wa ventilator,(acute respiratory failure) lakini pia kifo hutokea pale bacteria wanaposambaa mwili mzima na kuathiri vitu vingine kama ubongo, moyo, mishipa ya damu na figo.
Hatua hii mgonjwa tunaweza kusema anakua nje ya uwezo wa madaktari kumtibu hivyo hupoteza maisha.

mwisho; Tuendelee kujikinga na maambukizi kwa kufuata maelekezo ya serikali na kufuata masharti, kama hauna kitu cha msingi cha kufanya nje ya nyumba basi usisubiri marufuku ya serikali.
wewe mwenyewe kaa ndani.

                                                                   STAY ALIVE

                                    DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                                   0769846183/0653095635

SABABU KWANINI UACHE SIGARA, BANGI NA SHISHA KIPINDI HIKI CHA CORONA.

Kati ya waathirika wakubwa wa covid19 ni wavuta sigara, bangi na shisha ambao shirika la afya duniani limewataja kama moja ya watu ambao wanakufa sana kutokana na ugonjwa huu.
Sababu kubwa ikiwa ni kudhoofu kwa mapafu yao na hivyo kuwaweka katika hatari kubwa ya kushindwa kupambana na ugonjwa iwapo wakipata maambukizi ya virusi vya corona. kwenye picha chini ni mapafu ya mvutaji kulia  na mapafu ya mtu asiyevuta kushoto.



kwanini watu hawa ni wahanga?
uvutaji wa vitu hivi huambatana na uingiaji wa kemikali nyingi sana kwenye mapafu ambazo hushusha sana kinga ya mapafu,huleta makovu kwenye mapafu na kupunguza uwezo wake wa kuingiza na kutoa hewa na kumfanya mgonjwa kuwepo kwenye hatari ya kupata magonjwa ya mapafu.
Hata hivyo kemikali hizo haziishii hapo, husambazwa na damu inayotoka kwenye mapafu kwenda sehemu mbalimbali za mwili na kuathiri viungo vya mwili mzima kama figo, moyo, ubongo na hata mirija ya uzazi.

kwanini uache kuvuta sasa hivi?
Masaa 12 tu baada ya kuacha sigara, kiwango cha hewa chafu ya carbon monoxide hupungua kwa kiasi kikubwa mwilini, uwezo wa mapafu kufanya kazi huongezeka baada ya miezi miwili mpaka mitatu na vinyweleo vidogo ambavyo hulinda mapafu huota baada ya miezi tisa.
maana yake ni kwamba ukiacha sasa hivi ndani ya masaa 12 unakua umeweka mwili wako kwenye mazingira salama na siku zinavyozidi kwenda unazidi kujiokoa.
Kama huwezi kuacha kuvuta kwa ajili yako mwenyewe basi acha kwa ajili ya ndugu zako ambao watabaki wanakulilia ukifa.
Kumbuka huu sio muda wa kupunguza, ni muda wa kuacha.

                                                                   STAY ALIVE
                                               DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                                            0653095635/0769846183

FAHAMU UGONJWA WA MAFUA ULIOUA WATU WENGI ZAIDI KWENYE HISTORIA YA DUANIA.(H1N1 VIRUS)

Mwezi January mwaka 1918, miaka 102 iliyopita wakati vita kuu ya dunia ikielekea ukingoni dunia ilipigishwa magoti na ugonjwa mpya uliovamia ghafla.
Watu walianza kua na dalili za mafua, kichwa kuuma, homa, kikohozi na kuishiwa nguvu.
Wanahistoria wanaamini kwamba ugonjwa huu ulianzia ufaransa ambapo majeshi ya uingereza yalikua yameweka vikosi vyao kwa utitiri wa askari wengi sehemu moja.
                                                                     
Lakini ugonjwa huu ulipewa jina la Spanish flu, sababu uliripotiwa sana nchini Hispania, nchi nyingi ambazo zilikua zinapigana vita zilificha idadi ya wafu wao ili kumficha adui na kuongeza morali ya vita.

Ugonjwa huu ulikua ni ugonjwa hatari zaidi wa mafua kuwahi kutokea duniani na pia ni ugonjwa ulioua watu wengi  kwa mpigo karne  ya 20, ukisababishwa na virusi vya H1N1.
 Ugonjwa huu ulishambulia moja ya tatu  ya dunia yaani watu milion 500 waliugua ugonjwa huku ukiua watu Zaidi ya milion 100.

Tofauti na ugonjwa wa COVID 19 ambao unaua sana wazee na watu ambao kinga zao ziko chini kama wagonjwa wa sukari na saratani...ugonjwa huu uliua watoto chini ya miaka mitano, vijana umri wa miaka 20 mpaka 40, na watu wazima Zaidi ya miaka 65.

Kukiwa hakuna chanjo, dawa ya kutibu ugonjwa, wala antibayotiki ya kuzuia bacteria wengine kushambulia… ugonjwa ndani ya miaka miwili ugonjwa ulikua umeshaua watu wengi sana huku ukisambaa kwa kasi sana na kushambulia dunia nzima.

Mwaka 1920 ugonjwa huu ulipotea na  baadae tena mwaka  2009 ugonjwa huu ulirudi tena sehemu mbalimbali duniani na kushambulia watu billion moja na laki nne huku ukiacha vifo laki tano.
Shirika la afya duniani wanaamini ugonjwa bado upo ila kwa kiasi kidogo lakini una tabia ya kulipuka kila baada ya muda Fulani.
Bahati nzuri chanjo yake ipo na dawa za kutibu ugonjwa huu kwa sasa zipo japokua wakati mwingine virusi vinakua vikali kuliko dawa na bado mtu anakufa.

Historia ya dunia imeandikwa kwa kalamu yenye damu nyingi sana, watu wengi sana wamepoteza Maisha kwa mgonjwa mbalimbali, vita, ajali na matetemeko makubwa ya dunia huku magonjwa na vita yakiua watu wengi Zaidi.

                                                                 STAY ALIVE

                                                  DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                                            0653095635/0769846183

SABABU 1 KWANINI NI MUHIMU KUPIMA UKIMWI KIPINDI HICHI CHA CORONA.

Tangu ugonjwa huu wa corona umeanza kuishambulia dunia tumekua tukisikia habari za uhakika kutoka shirika la afya duniani yaani WHO kuhusu wahanga wakubwa wa ugonjwa huu ni watu wa aina gani.

Wataalamu wanasema kwamba watu ambao kinga zao za mwili ziko chini kama wazee sana na watu wenye magonjwa ambayo yanashusha kinga ya mwili kama kisukari na saratani wako kwenye hatari kubwa ya kua wahanga wakuu.

Lakini kwa hapa kwetu Tanzania na Africa kwa ujumla magonjwa yanayoshusha kinga sio hayo tu ila kuna ugonjwa wa ukimwi na utapiamlo pia.
Swala la virusi vya ukimwi ni hatari zaidi kwani kwani kuna watu wengi wameathirika, kinga zao zimeshuka na hawana habari kama wao ni wahanga.

Ripoti ya shirika la ukimwi duniani UNSAID  mwaka 2013 inaonyesha kwamba kati ya watu milion 35 ambao wameathirika dunia nzima, milioni 19 hawajui kama wamethirika na kama tunavyofahamu kwamba wagonjwa wengi wa ukimwi wanaishi afrika basi huenda hata wewe msomaji wa Makala hii hujui afya yako au umepima zamani sana.

Ugonjwa wa corona unaweza usiwe hatari kwa wagonjwa wa ukimwi ambao wamepima na wanatumia dawa sababu kinga zao kwa sasa ziko imara ila ni hatari kwako ambaye hujui afya yako.

Nitoe nafasi hii kutoa wito kwa watu ambao hawajui afya zao hasa wanaume kwani wao ndio wagumu sana kupima, ni vizuri kupima na kujua afya yako.
Kama ulipima mwaka jana basi huu ni muda muafaka tena kupima kwani miezi kadhaa imepita na huenda majibu yako ya mwaka jana sio majibu yako ya mwaka huu.
Sio kwamba natishia, lakini naamini hata kama hauna sasa hivi basi utajiamini na kuendelea kujikinga Zaidi.

                                                       STAY ALIVE

                                DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                           0653095635/0769846183

SABABU 3 KWANINI UGONJWA WA CORONA VIRUS UNAWEZA USIWE NA MADHARA MAKUBWA AFRIKA.

Kama wewe ni mfuatiliaji wa habari za BBC na CNN utagundua kwamba taarifa zinasema kwamba ni 2%  pekee ya wagonjwa wanaopata corona wanafariki dunia na habari zinaongeza kusema watu wengi wanaokufa ni umri wa miaka 81 na kuendelea na wengine ni wale wenye magonjwa sugu ambayo yanashusha kinga kama kisukari, magonjwa ya moyo,saratani na wavutaji sigara wa muda mrefu.
                                                                 
Kitakwimu 42.2% ya vifo ni umri wa miaka  80 mpaka 89, 32.4% umri wa miaka 70 mpaka 79,  8.4% umri wa miaka 60 mpaka 69 na 2.8% miaka 50 mpaka 59. Hizi  ni takwimu za vifo nchini Italy.
sasa kwa akili ya kawaida mambo yafuatayo yanaweza yakasababisha ugonjwa huu uwe wa kawaida Africa.
umri wa waafrika; kama umesoma jiographia kwenye topic ya idadi ya watu duaniani au population utagundua kwamba idadi kubwa ya waafrika ni vijana huku ikiwa na wazee wachache sana lakini pia idadi ya wazee nchi zilizoendelea ni kubwa kuliko vijana au inalingana na vijana kitu ambacho kinafanya waathirike zaidi.
chati hiyo hapo chini kushoto inaonyesha idadi ya waafrika kulingana na umri kwamba watoto na vijana ni wengi Zaidi wakati hiyo ya kulia ya ulaya inaonyesha watoto, vijana na wazee wanataka kulingana huku wakiwa na tofauti ndogo sana. 
kinga imara ya waafrika; Siku zote jamii inayopigwa na magonjwa mengi kwa muda mrefu inatengeneza kinga yenye nguvu sana, Afrika ni sehemu ambayo huwezi kuishi kama wewe ni legelege kiafya kwani utakufa tu, wataalamu wanaita survival of the fittest.
Mtu akifikisha miaka mitano tu afrika anakua amekwepa mikuki mingi ya magonjwa kuliko watu wanaokulia ulaya.
Mfano halisi ni mafua ya influenza ambayo inakadiriwa kwamba yanaua watu laki sita na elfu hamsini kila mwaka duniani na nchi nyingi ulaya zinatoa chanjo za mafua haya kila mwaka kuwalinda watu wake, chakushangaza ni kwamba chanjo hiyo haitolewi afrika kwa watu wazima na hakuna mtu ashawahi kushuhudia mafua yanamuua mwafrika.
hali ilivyo mpaka sasa hivi; kwa ushahidi wa macho yaani evidence based medicine inaonekana hatari ni ndogo sana, wakati Italy wakirekodi mpaka vifo 2000 kwa siku sisi hapa kwetu hakuna kifo wala hakuna nchi ya afrika iliyorekodi vifo vingi hivyo.
Yule mgonjwa wa kwanza Tanzania anaendelea vizuri kitu ambacho kinaleta matuamaini makubwa sana.
Lakini pia wagonjwa ambao wameripotiwa mpaka sasa hivi ni wachache afrika ukilinganisha na nchi za ulaya, japokua shirika la afya duniani WHO limekosoa na kusema kwamba afrika hakuna vipimo vya kutosha kwa hiyo hakuna uhakika wa namba zinapotajwa kwa tafsiri nyingine ni kwamba hata kama wapo hawana dalili na hawajafa na hiyo dalili nzuri.
mwisho; sijasema kwamba watu wasichukue tahadhari bali nimeandika kupunguza hofu na taharuki ambayo imeletwa na watu wengi wanaosambaza habari za uongo kuhusu ugonjwa huu.
Watu wengi wamepaniki sana lakini hakuna sababu ya kupaniki, kikubwa kusikiliza maelekezo ya shirika la afya duniani na wizara ya afya.

DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO

0653095635/ 0769846183







FAHAMU JINSI MAGONJWA YANAVYOTENGENEZWA MAABARA KUUA WATU.(BIOTERRORISM)

Bioterrorism ni nini?
Hii ni njia ya kuachia virusi, bacteria au fangasi kwenye jamii ya watu, mazao au mifugo ili kuweza kuwaambukiza kwa makusudi ugonjwa fulani na kuua kila kitu chenye uhai kwenye sura ya ardhi.
Hii inawezekana kwa kutumia mabomu maalumu, chakula, maji, dawa za kupuliza na kuchoma sindano.
Silaha hizi ni moja ya silaha hatari zaidi duniani kwani zikitupwa sehemu zinahakikisha hakuna uhai unaobaki, hata samaki na wadudu wa kwenye maji hufariki.
Kumekua na tetesi nyingi sana kwamba huenda ugonjwa wa corona virus umetengenezwa makusudi kuua watu au umewaponyoka maabara lakini hakuna ushahidi wa kutosha japokua hatuwezi kupinga kwani hilo linawezekana kwa asilimia mia moja na historia ya dunia imeonyesha mataifa yalioyofanya hivyo wakati wa vita Fulani Fulani.

magonjwa haya yanatengenezwa vipi?
Gene therapy ni teknolojia ambayo ililetwa mahususi kwa ajili ya kutumika kusaidia kutibu magonjwa kama siko seli, saratani, kisukari, magonjwa ya moyo, magonjwa ya kuvuja damu na hata ukimwi kwa kubadilisha vimelea au gene ambazo zinachochea magonjwa hayo na kuweka gene mpya ambazo zinazuia magonjwa hayo.
Mpaka sasa hivi wagonjwa wengi wamefaidika na teknolojia hiyo lakini ka upande wa pili teknolojia hiyo inatumika vibaya kutengeneza magonjwa hatari na ya kutisha.
Wanasayansi huchukua vimelea au DNA ya  bacteria, virusi au fangasi kisha hutengeneza wadudu wengine wengi wa aina hiyo hiyo  kitaalamu kama cloning kisha huwabadilisha maumbile wadudu hao na kuwafanya wasiweze kutibika na dawa zilizopo.
mfano kama bacteria Fulani alikua na uwezo wa kutibiwa kwa kuharibu gamba lake la nje kitaalamu kama cell wall basi gamba lile huondolewa kwa teknolojia ya gene therapy  na kumfanya bacteria yule kushindwa kutibika.

kwanini corona virusi haitibiki sasa hivi?
Ugonjwa wa corona ulikuepo tangu mwaka 1960, na ulikua sio ugonjwa hatari lakini ghafla ulibadilika mwaka 2019 na kua ugonjwa tishio kitu ambacho kinaleta mashaka kwamba huenda virusi hao wamebadilishwa na kuongezewa nguvu maabara.
Mpaka sasa hivi hakuna mtu aliyekubali kuhusika na ugonjwa huo japokua kuna mashaka kwamba ugonjwa huu umetengenezwa.

Nchi ambazo zilitengeneza magonjwa kwenye historia ya dunia.
Mwaka 1944 wakati ya vita kuu ya pili ya dunia nchi za marekani, uingereza, urusi, china na wenzake walitengeneza maabara kubwa za kutengeneza bacteria wa anthrax, brucellosis, na sumu botulism kwa ajili ya kupambana na wapinzani wake wa japan, ujeruman na italia lakini bahati nzuri vita iliisha kabla ya silaha hizo za kibiologia hazijatumika.

Wakati wa vita ya pili ya dunia japan iliweka bacteria wa kupindupindu kwenye mito 1000 ya maji nchini china na kuua Zaidi ya watu 30000, ugonjwa huo uliendelea kuua watu hata baada ya kuisha kwa vita kuu ya pili ya dunia.

Mwaka 1979 maabara moja nchini urusi iliachia virusi vya anthrax bahati mbaya na kuua watu 66, serikali ya nchi hiyo ilipinga swala hilo lakini baadae ilikubali.

Mwaka 2001 barua ilitumwa nchini marekani ikiwa na bacteria wa anthrax ndani yake na kuua watu watano, haikufahamika barua ile ilitoka wapi.

Wakati wa vita ya mungolia, askari wake walitupa maiti zilizouawa na ugonjwa wa plague kwa wapinzani  ili kusambaza  ugonjwa huo sehemu mpya, hii ni moja ya sababu ya kuchelewa sana kuisha wa ugonjwa huo.

Tutarajie nini miaka ijayo?
kuna uwezekano mkubwa silaha hizi kutumika sana dunia hii ya sasa sababu ya kukua sana kwa teknolojia ya kutengeneza magonjwa haya na mbinu za kupambana kiuchumi kwa mataifa mbalimbali kwani vita ya silaha za kawaida zina athiri sana miundombinu, nyumba za kuishi, viwanda na miji mikubwa iliyojengwa kwa miaka mingi.

                                                                 STAY ALIVE

                                           DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                              0653095635/0769846183

UFAHAMU UGONJWA ULIOUA WATU WENGI ZAIDI KWENYE HISTORIA YA DUNIA.(THE BLACK DEATH)

Mwishoni mwa mwezi octoba mwaka 1347 karne ya 14, meli 12 ziliwasili katika bandari ya messina mji wa sicily nchini Italia zikiwa zimetokea bahari nyeusi maarufu kama the black sea.
Sababu ilikua moja ya bandali kubwa ya kibiashara watu walisogea ili kupokea meli hizo na kupigwa na butwaa baada ya kukuta watu waliokua kwenye meli zile wengi walikua wamekufa na wengine walikua wagonjwa sana huku wakivuja usaa, damu na kutoa harufu kali milini mwao.
Viongozi wa mji ule walitoa amri haraka meli zile ziondolewe bandarini pale lakini walikua wameshachelewa.

Ndani ya miaka miwili ugonjwa uliua Zaidi ya watu milioni mia mbili ulaya, afrika na asia huku Zaidi ya 1\3 ya bara la ulaya lilikua limeuawa.
Ni moja ya vifo vingi kuwahi kutokea katika kipindi cha muda mfupi katika historia ya dunia, watu milioni mia mbili ni kama Tanzania nne.

Sababu ya uelewa mdogo wa biolojia kipindi hicho, watu hawakujua chanzo na jinsi ugonjwa huo unavyosambaa hivyo uliendelea kuua watu wegi zaidi na zaidi.
Ugonjwa ulisambaa ukaenda ufaransa, roma, uingereza, nchi za asia na afrika.
Kasi ya mauaji ilikatisha tamaa kwani mtu angeweza kulala usiku akiwa mzima kabisa na asubuhi akakutwa ashafariki.
Madakatari walikataa kuona wagonjwa, wachungaji walikataa kuzika na kuombea wafu na maduka mengi yakafungwa huku watu wakikimbia miji yao.

Lakini huu ni ugonjwa gani?
Huu ugonjwa ulifahamika kwa jina la plague, uliambukizwa na viroboto, aina fuani ya wadudu wanaoruka ambao walikua wanatoa ugonjwa kutoka kwenye panya kwenda kwa binadamu, bateria aliyekua anahusika kuleta ugonjwa huu alikua anaitwa Yersinia pestis hivyo ulikua uking'atwa na viroboto hawa unapata ugonjwa huu lakini pia kugusa mgonjwa, na kuchangia hewa  iikua ni tiketi ya moja kwa moja ya kuugua ugonjwa huu.

Je ilikua laana ya Mungu?
Wengi waliamini kwamba ilikua ni laana kutoka kwa mungu hivyo walijitahidi kutubu zambi zao na kuwaua watu ambao walidhaniwa kwamba ni wakosefu ndani ya jamii na ndio maana wahayahudi wengi sana waliokua wakiishi ulaya waliuawa sana kwa tuhuma za kuhusika na kifo cha yesu lakini hizo zilikua ni Imani tu.

ugonjwa huu ulienda wapi?
Ugonjwa huu uliendelea kuja na kuondoka huku ukiua mamilioni ya watu mpaka karne ya 20 mwaka 1928 ambapo mwanasayansi alexander fleming aligundua antibayotiki ya kwanza ndipo ugonjwa huu ulianza kutibika kabisa, lakini pia kuongezeka kwa teknolojia na usafi wa hali ya juu majumbani ulitokomeza kabisa viroboto hasa kwenye mazingira ya mjini.
Mpaka leo ugonjwa huu bado upo kwa kiasi kidogo sana, shirika la marekani la magonjwa ya kuambukiza linaamini kila mwaka wagonjwa 600 hupatikana duniani kote lakini hatari ya kifo ni ndogo sana.

Tutegemee nini siku za usoni?
Kuna hatari kubwa sana ya magonjwa mengi ya ajabu kuja siku za usoni sababu antibayotiki nyingi tunazotegemea zimeanza kufeli sababu ya bacteria kuanza kubadilika na matumizi mabaya ya dawa hizo lakini pia virusi ambavyo mara nyingi havina dawa vimeanza kuishambulia dunia kwa kasi sana, ukiachana virusi vya ukimwi ambao mpaka sasa umeua watu Zaidi ya milioni 40, virusi vya ebola, virusi vya corona bado kuna Zaidi ya virusi milioni moja ambavyo viko kimya na kati ya hivyo watafiti wameweza kutambua kama virusi 700 tu.
Wakati huo huo baadhi ya nchi zinatumia virusi hivi kama silaha kwa kuvigeuza na kuvifanya vikali Zaidi huko maabara.

                                                                              STAY ALIVE

                                                              DR.KALEGAMYE HINYUYE MLONDO
                                                                          0653095635/0769846183